سلام بچه های گلم

در اخلاق یک "قانون طلایی" داریم که شاید تنها قانونی است که همه روی آن اتفاق نظر دارند و حتی آنرا منشاء همه قوانین اخلاقی دیگر میدانند و این است که :"با دیگران همانطور رفتار کن که دوست داری با خودت رفتار شود" اما در عمل و خیلی وقتها این قانون طلایی به یک "قانون برنزی" تبدیل میشود که :"با دیگران همانطور رفتار کن که آنها با تو (یا دیگران) رفتار کرده اند" و به نظر میرسد منشاء بسیاری از احکام حقوقی مانند قصاص هم همین قانون است . اینکه تا این حد میتواند اخلاقیات و حقوق در تقابل هم باشند ، نکته جالبی است. البته باید اقرار کنم که اجرای قانون برنزی خیلی راحت تر است چون نمونه قبلی اش وجود دارد و حد و مرز هر اقدامی مشخص است: "کسی را کشتی، پس باید کشته شوی!" و ضمنا نیازی به داشتن بلند نظری و بخشش و سعه صدر و سایر صفات پسندیده اخلاقی هم ندارد که معمولا کمتر است یا استفاده از آنها در شرایط سختی که فرد آسیب دیده دارد، مشکل است.

تعیین مجازات با استفاده از قانون برنزی در واقع حدی است بر قوه خشونت و تلافی طلبی انسان و در جایگاه خودش مناسب است اما نکته ای که شاید فراموش میشود این است که:

اصل قراردادن این قانون ، به معنی اصل قراردادن خشونت و تلافی طلبی است یعنی بدون اینکه در نظر بگیریم که خیلی وقتها تلافی کردن کامل امکان پذیر نیست و هزینه های خیلی از کارها اصلا قابل محاسبه نیست که قابل جبران باشد (مثل صدمه روحی که مرگ فرزند یک خانواده به ایشان میزند یا خسارتی که کشته شدن یک پدر خانواده ایجاد میکند) فقط برای اینکه موضوع را به هر نحو که شده تمامش کنیم ، همان کاری را که فرد خطا کار کرده، روی خودش هم اجرا میکنیم و بعد .... هیچ ، دیگر تمام است و قانون اجرا شده و کسی نباید ناراضی باشد . اما معمولا کار به همینجا ختم نمیشود و علاوه بر خانواده و فرد آسیب دیده اولی ، حالا خانواده و فرد دومی هم همان آسیب را دیده و زخمی خورده که باید با آن بسوزد و بسازد و این یعنی اجازه دادن به اینکه خشونت ، اصلی ترین گزینه و تعیین کننده مبنای رفتار ما با دیگران باشد.

نمیدانم در جامعه ایکه "تلافی کردن" تا این حد برایش مهم است و کلی قانون و تبصره و .. دارد که دقیقا تعیین کند "حد تلافی" باید چقدر باشد، آیا مجالی هم برای رشد فضیلتهای اخلاقی مانند گذشت و بخشش وجود خواهد داشت یا نه؟

و نکته آخر اینکه اگر ماموریت پیامبر اسلام آنطور که خودش بیان کرده " انی بعثت لاتمم مکارم الاخلاق" فرض کنیم ، آیا یک جامعه حقوق مدار و "تلافی کن" ، میتواند به این هدف برسد؟ بعید میدانم.

بابا

توضیح: اصطلاح "قانون طلایی" یک اصطلاح شناخته شده و بین اللمللی است اما "قانون برنزی" را جایی ندیده ام و از خودم است.